الشيخ حسين المظاهري
190
جهاد با نفس (فارسى)
كه خود را در دست عزرائيل نبيند توبه كند ، توبهاش قبول است ، اما توبه دم مرگ قبول نمىشود ، كه اين سخن با بحث قبل كه گفته شد توبه در اسلام پذيرفته است ، ظاهراً منافات دارد اما اين آيه مىفرمايد كه توبهء دم مرگ قبول نيست . مورد ديگرى كه توبه قبول نيست هنگامى است كه نامسلمان بميرند ، كافر و مشرك بميرند ، بخواهند در روز قيامت توبه كنند ، وقتى در قبر رفتند بخواهند توبه كنند ، چنانچه در آيه ديگرى مىفرمايد : « ان الله لا يغفر ان يشرك به و يغفر مادون ذلك لمن يشاء » . خدا مشرك را نمىآمرزد و مراد اين است كه شخص در حال شرك بميرد . بعضى معنا كردند كه اگر كسى مشرك باشد ، توبهء او قبول نيست ؛ اين سخن درست نيست : « ان الله لا يغفر ان يشرك به » يعنى در حال شرك بميرد ، در قبر رفته و مشرك است ، در قبر رفته و يهودى است ، در قبر رفته و كافر است ، توبهء او هم آمرزيده نمىشود ؛ چنانچه در آيهء ديگر مىفرمايد : بعضى مردم وقتى در قبر مىروند و مىبيند وضع خيلى بدى دارند ، مىگويد : خدايا ، مرا بر گردان تا آدم خوبى بشوم : « رب ارجعون لعلى اعمل صالحا فيما تركت ، كلا » ، خطاب مىشود : نه ، ديگر برگشتنى نيست : « و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون » . خلاصه سخن اين كه بقيه آيات به همين آيه 17 سورهء نساء برمىگردد و اين آيه جمع بين همهء آيات كرده است و همه رواياتى كه از پيامبر اكرم ( ص ) و ائمه طاهرين ( ع ) در اين مورد وجود دارد ،